Χωριά και οικισμοί

Λουτρό

loutro

Ανάμεσα στην Αγία Ρουμέλη και τη Χώρα Σφακίων βρίσκεται το γραφικό παραθαλάσσιο χωριό Λουτρό, στον κόλπο του ακρωτηρίου Μουρί. Η επικοινωνία γίνεται με το καραβάκι της γραμμής και βάρκες από τη Χώρα Σφακίων και απέχει 2 ναυτικά μίλια. Επίσης υπάρχει πρόσβαση με τα πόδια από τη Χώρα και το μονοπάτι που οδηγεί στην παραλία γλυκά νερά, διάρκειας 2 περίπου ωρών, καθώς και από την Ανώπολη, περίπου μία ώρα.

Εδώ υπήρχε η αρχαία πόλη Φοίνικας, η οποία ήταν λιμάνι της αρχαίας Ανώπολης και αναφέρεται στις πράξεις των αποστόλων. Αργότερα χρησιμοποιήθηκε και ως χειμερινό λιμάνι της Χώρας, λόγω της προστασίας που προσφέρει ακόμα και σε ισχυρή κακοκαιρία. Το χωριό πήρε το όνομά του από τα λουτρά που βρέθηκαν εκεί, το νερό των οποίων ερχόταν από την Aνώπολη. Το Λουτρό ονομαζόταν και Κατώπολη.

Εδώ λατρευόταν ο Κρηταγενής Δίας και ο Απόλλων του μαντείου των Δελφών. Δυτικά του χωριού υπάρχουν ερείπια της αρχαίας πόλης, του ναού του Απόλλωνα καθώς και του τούρκικου κάστρου. Δίπλα στον ναό της  Αγ. Αικατερίνης που βρίσκεται στην είσοδο του χωριού στέκει ακόμα ο τούρκικος κουλές, ο οποίος χτίστηκε το 1866 και έχει κυκλικό σχήμα και μεγάλο ύψος.  Χρησιμοποιήθηκε και ως σχολείο. Ένα σημαντικό κτίριο αυτό του δημοτικού, βρίσκεται στο μέσον του χωριού και ήταν το κτίριο όπου στέγασε την 'καγκελαρία των Σφακιανών' κατά την επανάσταση του 1821.

Το Λουτρό, είναι το απόλυτο καταφύγιο για αυτούς που αναζητούν την τέλεια ηρεμία, χαλάρωση και ξεκούραση, απολαμβάνοντας τις όμορφες παραλίες σε συνδυασμό με πεζοπορία, μακριά από θορύβους, στην απεραντοσύνη των λευκών Ορέων και του Λιβυκού πελάγους. Ιδανικός προορισμός για οικογένειες, αφού δεν υπάρχουν αυτοκίνητα. Τα νερά είναι καταγάλανα και λίγο βαθιά. Εδώ θα βρείτε ενοικιαζόμενα δωμάτια και διαμερίσματα, καθώς και ταβερνάκια με φρέσκο ψάρι, από τους ντόπιους ψαράδες. Εκτός από τη παραλία του χωριού, ανατολικά βρίσκεται και η παραλία 'γλυκά νερά'. Για τους πιο δραστήριους, στο χωριό μπορείτε να ενοικιάσετε καγιάκ, καθώς και να πεζοπορήσετε στα μονοπάτια και φαράγγια της περιοχής. Κύρια πανηγύρια, της κοιμήσεως της Θεοτόκου, του Αγ. Αντωνίου και του Τιμίου Σταυρού, ο οποίος βρίσκεται ανατολικά στη θέση περιβολάκι ανάμεσα στα γλυκά νερά και το Λουτρό, χτισμένος στα ερείπια ενετικού φρουρίου.

Ανώπολη

anopoli

Το οροπέδιο του ομώνυμου χωριού, βρίσκεται σε υψόμετρο 600μ. Η πρόσβαση γίνεται από τη Χώρα Σφακίων με ελικοειδή δρόμο 13χλμ., ο οποίος ανεβαίνει τα απότομα βουνά και προσφέρει μαγευτική θέα του άγριου τοπίου και του απέραντου γαλάζιου. Το χωριό βρίσκεται κοντά στη θέση της αρχαίας Ανώπολης, της οποίας λιμάνι ήταν ο Φοίνικας ή Κατώπολη, το σημερινό Λουτρό. Τα ερείπια της αρχαίας Ανώπολης, εντοπίζονται επάνω στο λόφο της Αγ. Αικατερίνης, στα δυτικά και νοτιοδυτικά του σημερινού ομώνυμου χωριού. Από τη θέση της, εξασφάλιζε πλήρη εποπτεία μεγάλης έκτασης της ξηράς, αλλά και του Λιβυκού πελάγους. Το λιμάνι της, εξασφάλιζε τη θαλάσσια επικοινωνία μεταξύ ανατολής και δύσης, σαν ενδιάμεσος σταθμός.

Η Ανώπολη ήταν ανεξάρτητη πόλη και είχε δικό της νόμισμα. Πηγές  αναφέρουν, ότι τον 3ο αι. π.Χ. καταλήφθηκε από τη γειτονική Αραδήνα και απελευθερώθηκε από το Χαρμάδα, πολίτη της Ανωπόλεως. Σε αυτή τη περίοδο χρονολογείται ίσως και η πρώτη φάση των τειχών της. Το 230 - 210 π.Χ. αναφέρεται σε κατάλογο πόλεων που έστειλαν θεωρούς στους Δελφούς. Η Ανώπολις μαζί με την Αράδαινα και την Ποικίλασσο, συγκαταλέγονται στις πόλεις που υπέγραψαν  τη συνθήκη συμμαχίας των 30 Κρητικών πόλεων, με τον Ευμένη Β' της Περγάμου το 183 π.Χ. Στον οικισμό Ρίζα σώζονται πελασγικά τείχη που ο Pashley τα παρατήρησε σε μήκος 300 βημάτων, πάχους 6 βημάτων και ύψους   5-11 ποδιών.

Η Ανώπολη ήταν ονομαστή στους ελληνιστικούς χρόνους και άκμασε κυρίως στη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο. Η ύδρευσή της γινόταν από δεξαμενές των οποίων σώζονται υπολείμματα. Τη 2η βυζαντινή περίοδο, ήταν φέουδο των Σκορδιλών, σύμφωνα με το έγγραφο διανομής της Κρήτης στα 12  Αρχοντόπουλα της Κων/λης, το 1182. Οι κάτοικοι ως πρωτεργάτες στους απελευθερωτικούς αγώνες, θα τιμωρηθούν σκληρά από τους κατακτητές τους. Τους πρώτους αιώνες της Βενετοκρατίας, η Ανώπολη ήταν η έδρα των επαναστατών. Ύστερα από την καταστολή της επανάστασης των Καλλεργών το 1365, οι βενετοί κατέστρεψαν ολοκληρωτικά την Ανώπολη και απαγόρεψαν την ύπαρξη ανθρώπων και ζώων, για 100 χρόνια. Οι κάτοικοί της διασκορπίστηκαν σε άλλες περιοχές και ο τόπος ερημώθηκε. Αργότερα ξανακατοικήται και την εποχή της πρώιμης τουρκοκρατίας, ήταν ανθηρό χωριό.

Το 1770 και με αρχηγό τον Ιωάννη Βλάχο, γνωστό με το όνομα Δασκαλογιάννη, οι Σφακιανοί μετά από 'κούφιες' υποσχέσεις των Ρώσων για βοήθεια, θα ξεκινήσουν επανάσταση, η οποία και καταπνίγηκε γιατί η βοήθεια δεν έφτασε ποτέ. Η Ανώπολη καταστρέφεται για άλλη μια φορά. Ο περήφανος αρχηγός, τον Οκτώβριο του ίδιου  έτους, βλέποντας  ότι έρχεται ο χειμώνας και όλοι θα χαθούν στα χιονισμένα βουνά, μιας και και η επαρχία είχε καταστραφεί ολοσχερώς, θα παραδοθεί προσπαθώντας έτσι να σώσει ό,τι έμψυχο υλικό είχε μείνει στην επαρχία. Οι Τούρκοι αθετώντας τις υποσχέσεις τους περί αμνηστίας, τον χρησιμοποιούν ως δόλωμα για να συλλάβουν κι άλλους οπλαρχηγούς. Η αυλαία της επανάστασης, θα κλείσει δραματικά οκτώ μήνες αργότερα στο Ηράκλειο. Οι Τούρκοι τον έγδαραν ζωντανό και σε δημόσια θέα. Ο μεγάλος ήρωας, σύμφωνα με μαρτυρίες μουσουλμάνων, δεν λιγοψύχησε ούτε λεπτό και με τον ηρωικό του θάνατο, έδειξε στους κατακτητές το μέλλον τους. Στην μνήμη της επανάστασης του Δασκαλογιάννη, έστω και καθυστερημένα, η ελληνική πολιτεία το 2006 καθιέρωσε με προεδρικό διάταγμα, Εθνική εορτή τοπικής σημασίας για την Κρήτη, την πρώτη μετά την 17η Ιουνίου Κυριακή. Κατά την επανάσταση του 1866, ο Ομέρ πασάς έκαψε και κατέστρεψε άλλη μια φορά την Ανώπολη. Το τοπίο με τα επιβλητικά Λευκά Όρη και τα μονοπάτια που ανεβαίνουν ως την αλπική ζώνη (πάνω από 2000m υψόμετρο), σε αντίθεση με την ηρεμία του οροπεδίου, προκαλεί δέος στον επισκέπτη.

Το οροπέδιο είναι εύφορο και στο μεγαλύτερο μέρος του καλύπτεται από παραδοσιακούς αλλά και σύγχρονους ελαιώνες. Βόρεια στο οροπέδιο και μέχρι τις παρυφές των βουνοκορφών, εκτείνεται το πευκοδάσος της Ανώπολης, το οποίο είναι ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και ένα από τα μεγαλύτερα στην Κρήτη. Από εδώ ξεκινά ο δρόμος για την ανάβαση στα λευκά όρη και την υψηλότερη κορυφή τους 'Πάχνες', το εγκαταλελειμμένο από 50 χρόνια χωριό Μουρί, καθώς και το ορειβατικό καταφύγιο Σβουριχτής - Χουλιόπουλου.  Το χειμώνα, το οροπέδιο 'ντύνεται' κάποιες φορές στα λευκά. Καθ όλη τη διάρκεια του έτους, αλλάζει χρώματα και μυρωδιές λόγω της πλούσιας ποικιλίας αρωματικών και άλλων βοτάνων. Η Ανώπολη απαρτίζεται από 11 γειτονιές, τον Κάμπο, Αγ. Δημήτριο, Ασέ, Βαρδιανά, Γύρο, Καμπιά, Λιμνιά, Μαριανά, Παυλιανά, Ρίζα και Σκάλα.

Στην περιοχή υπάρχει δημοτικό σχολείο, νηπιαγωγείο, ιατρείο και εδράζει ο πυροσβεστικός σταθμός Σφακίων.Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία, την ελαιοκαλλιέργεια, την μελισσοκομία και τον τουρισμό.

Εδώ θα βρείτε ξενώνες, ενοικιαζόμενα δωμάτια και διαμερίσματα, καθώς και αρκετές παραδοσιακές ταβέρνες, όλο το χρόνο. Επίσης εδώ θα βρείτε παραδοσιακά προϊόντα, όπως το φημισμένο παξιμάδι, μέλι, λάδι, τυριά, βότανα κ.α. Για όσους ενδιαφέρονται για δραστηριότητες, στο δάσος διεξάγεται οργανωμένα το άθλημα του Air Soft και το οποίο για όσους δεν γνωρίζουν, είναι σκοποβολή, με αντίγραφα πραγματικών όπλων και με πλαστικά σφαιρίδια. Για τους λάτρεις των βοτάνων, οργανώνονται εξορμήσεις για αναγνώριση και συγκομιδή των άγριων βοτάνων της περιοχής και για όσους θα ήθελαν να προμηθευτούν για καλλιέργεια, υπάρχει και φυτώριο. Επίσης μπορείτε οργανωμένα να κάνετε ορειβασία στα λευκά όρη, πεζοπορία στα φαράγγια της περιοχής καθώς και ποδήλατο βουνού σε ένα δίκτυο 50 περίπου χλμ.

Κύρια πανηγύρια είναι του Αγ. Γεωργίου, της Παναγίας, Αγ. Δημητρίου, Αγ. Αικατερίνης και του Προφήτη Ηλία. Μην παραλείψετε να ανηφορίσετε νότια στο ναό της Αγ. Αικατερίνης, απ' όπου η θέα στη θάλασσα είναι εκπληκτική. Η Ανώπολη είναι μοναδικός προορισμός που συνδυάζει, αναψυχή, περιήγηση και δραστηριότητες στη φύση καθώς και ένα ταξίδι στο χρόνο, στην ιστορική αυτή γωνιά της Ελλάδος.  Αξίζει να ανακαλύψετε την αυθεντική Κρήτη μέσα από μια επίσκεψη στην Ανώπολη! Η γιορτή της γραβιέρας στις 15 Αυγούστου, είναι μια πολύ καλή ευκαιρία για να γευθείτε τα ντόπια παραδοσιακά μας προϊόντα και να απολαύσετε ένα γνήσιο Σφακιανό γλέντι!

Αράδαινα

Συνεχίζοντας το δρόμο βόρεια της Ανώπολης και σε απόσταση 3,5 χλμ. βρίσκεται το ερειπωμένο πλέον χωριό. Φτάνοντας στο σημείο ατενίζουμε την σιδερένια γέφυρα η οποία συνδέει τις δυο πλευρές του ομώνυμου φαραγγιού. Η εικόνα είναι μοναδική. Διασχίζοντας την μεταλλική γέφυρα, θα απολαύσετε από ψηλά τις καλλονές του Αραδαινιώτικου φαραγγιού. Η Αράδαινα βρίσκεται στη δυτική πλευρά και στο χείλος του ομώνυμου φαραγγιού, πού χωρίζει το οροπέδιο της Αράδαινας από το οροπέδιο της Ανώπολης, ανατολικά της Αγίας Ρούμελης και κοντά στον Άγιο Ιωάννη σε υψόμετρο 520μ.

Τα ερείπια της Αρχαίας Αραδήν ή Ηραδήν σώζονται στη θέση Πασσόπετρα, κοντά στο σημερινό χωριό, που διασώζει το όνομα. Ήταν αυτόνομη πόλη αφού αναφέρεται ανάμεσα στις 30 κρητικές πόλεις, που υπέγραψαν τη συνθήκη συμμαχίας με τον Ευμένη Β΄της Περγάμου το 183 π.Χ. Η αρχαία νεκρόπολη είναι στη θέση Ξενοτάφι. Λιμάνι της Αράδαινας ήταν ο Φοίνιξ. Πιστεύεται πώς ιδρύθηκε από Φοίνικες αποίκους και το όνομά της συνδέεται με τη φοινική λέξη Aruad που σημαίνει καταφύγιο και ομώνυμη πόλη υπήρχε στη Φοινίκη. Η Αράδαινα μέχρι τους τελευταίους αιώνες της Βενετοκρατίας και τον πρώτο της Τουρκοκρατίας ευημερούσε, γιατί οι κάτοικοί της είχαν επιδοθεί στη ναυτιλία και το εμπόριο.

Το χωριό έγινε αρκετές φορές στόχος των Τούρκων, λόγω της αντίστασής του, καθώς και γιατί εδώ κατασκευάζονταν όπλα. Κατά την επανάσταση του Δασκαλογιάννη εναντίον των Τούρκων το 1770, καταστράφηκε ολοκληρωτικά. Το 1824 απομονώθηκαν στην Αράδαινα ο Σαμιώτης καπετάνιος Χατζή Γεώργης Μανιάτης και ο Αναγνώστης Μανουσέλης με λίγους συντρόφους τους, όπου και σκοτώθηκαν σε μάχη με τους τουρκοαιγυπτίους του Χουσεΐν. Το χωριό αναφέρεται σε αιγυπτιακή απογραφή το 1834. Την ίδια χρονιά ο Pashley αναφέρει ότι υπήρχαν 38 σπίτια και το κύριο προϊόν του χωριού ήταν σιτάρι, κριθάρι και μετάξι. Στις 11/8/1867 οι Κρήτες Οπλαρχηγοί Κωσταράς και Κριάρης Μαντακάκης, με τους Μανιάτες υπό τον  Πετροπουλάκη, σε σφοδρή μάχη που έγινε στην Αράδαινα, απέκρουσαν επίθεση 10.000 Τούρκων στρατιωτών του Ρεσίτ Πασά. Το 1881 το χωριό αναφέρεται να ανήκει στο δήμο Αγ. Ιωάννη με 124 κατοίκους. Το 1900 αναφέρεται με 188. Το χωριό εγκαταλείφθηκε τη δεκαετία του 1950 λόγω βεντέτας.

Εδώ βρίσκεται ο ναός του Μιχαήλ Αρχαγγέλου ή Αστράτηγου, ο οποίος κτίστηκε κατά τις αρχές του 14ου αιώνα στη θέση του μεσαίου κλίτους της μίας από τις δύο παλαιοχριστιανικές βασιλικές που υπάρχουν στην έδρα της Επισκοπής ''Φοινίκης δηλαδή Αραδένης''. Διαφέρει από τους υπόλοιπους σταυροειδείς με τρούλο ναούς της Κρήτης, διότι ακολουθεί εκφυλισμένες τάσεις της Ελλαδικής Σχολής ως προς την αρχιτεκτονική του.

Το εικονογραφικό πρόγραμμα περιλαμβάνει όρθιους αγίους χαμηλά και σκηνές από τον ευαγγελικό κύκλο, το συναξάρι των Αρχαγγέλων, το βίο του Αγίου Νικολάου και τη Δευτέρα παρουσία. Ο τοιχογραφικός διάκοσμος χρονολογείται τις πρώτες δεκαετίες του 14ου αιώνα και μπορεί να αποδοθεί με μεγάλη πιθανότητα στο γνωστό ζωγράφο Μιχαήλ Βενέρη. Ο ναός πανηγυρίζει στις 8 Νοεμβρίου. Τα τελευταία χρόνια κάποια σπίτια ανακαινίζονται.

Το εγκαταλελειμμένο σήμερα χωριό, προσφέρεται για ένα ευχάριστο περίπατο μέσα στα στενά μονοπάτια και στα σπίτια του, που είναι χτισμένα σύμφωνα με την παραδοσιακή Σφακιανή αρχιτεκτονική. Στη γέφυρα υπάρχει καλαίσθητη καντίνα. Η σιδερένια γέφυρα που ενώνει τις δύο πλευρές του φαραγγιού, είναι προσφορά των αδελφών Βαρδινογιάννη των οποίων η οικογένεια κατάγεται από τον Άη Γιάννη, ένα χωριό 5 χλμ. δυτικά της Αράδαινας. Η γέφυρα ολοκληρώθηκε το 1986, έχει ύψος 138μ. και είναι η ψηλότερη της Ελλάδος και η δεύτερη της Ευρώπης. Στο μέσον της γέφυρας υπάρχει εξέδρα και σ'αυτήν διεξάγεται το άθλημα του άλματος με ελαστικό σχοινί, bungee jumping. Οι λάτρεις του είδους έχουν τη δυνατότητα για άλματα στο φαράγγι κάθε σαββατοκύριακο, τους μήνες Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο. Στη γέφυρα και εάν είστε τυχεροί, θα απολαύσετε τις πτήσεις των γυπαετών barbatus-barbatus. Τα μεγάλα αρπακτικά φωλιάζουν στις απόκρημνες πλαγιές του φαραγγιού. Επίσης στην ανατολική πλευρά του φαραγγιού, τοποθετήθηκε πρόσφατα ταΐστρα για τα πουλιά. Πίσω από την καντίνα, ξεκινά το μονοπάτι καθόδου για το υπέροχο φαράγγι της Αράδαινας, μήκους 7 χλμ., το οποίο μετά από περίπου 3,5-4 μαγευτικές ώρες πεζοπορία, καταλήγει στην όμορφη παραλία Διαλισκάρι ή Μάρμαρα, όπου μπορείτε να απολαύσετε το μπάνιο σας και να 'τσιμπήσετε' στην καντίνα που βρίσκεται εκεί. Στη συνέχεια μπορείτε να μεταβείτε με μικρό σκάφος, είτε με τα πόδια (2 περίπου ώρες) στο Λουτρό και κατόπιν στη Χώρα. 

 

Χάρτης Σφακίων

Mobile friendly