Αρχαιολογικοί χώροι

Ανώπολις

Τα ερείπια της αρχαίας Ανώπολης, εντοπίζονται επάνω στο λόφο της Αγ. Αικατερίνης, στα δυτικά και νοτιοδυτικά του σημερινού ομώνυμου χωριού. Από τη θέση της, εξασφάλιζε πλήρη εποπτεία μεγάλης έκτασης της ξηράς, αλλά και του Λιβυκού πελάγους. Το λιμάνι της, εξασφάλιζε τη θαλάσσια επικοινωνία μεταξύ ανατολής και δύσης, σαν ενδιάμεσος σταθμός. Η Ανώπολη ήταν ανεξάρτητη πόλη και είχε δικό της νόμισμα. Πηγές  αναφέρουν, ότι τον 3ο αι. π.Χ. καταλήφθηκε από τη γειτονική Αραδήν και απελευθερώθηκε από το Χαρμάδα, πολίτη της Ανωπόλεως. Σε αυτή τη περίοδο χρονολογείται ίσως και η πρώτη φάση των τειχών της. Το 230 - 210 π.Χ. αναφέρεται σε κατάλογο πόλεων που έστειλαν θεωρούς στους Δελφούς.

Η Ανώπολις μαζί με την Αράδαινα και την Ποικίλασσο, συγκαταλέγονται στις πόλεις που υπέγραψαν  τη συνθήκη συμμαχίας των 30 Κρητικών πόλεων, με τον Ευμένη Β' της Περγάμου το 183 π.Χ. Στον οικισμό Ρίζα σώζονται πελασγικά τείχη που ο Pashley τα παρατήρησε σε μήκος 300 βημάτων, πάχους 6 βημάτων και ύψους  5-11 ποδιών. Η Ανώπολη ήταν ονομαστή στους ελληνιστικούς χρόνους και άκμασε κυρίως στη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο. Η υδρευσή της γινόταν από δεξαμενές των οποίων σώζονται υπολείμματα. Ο αρχαιολογικός χώρος καλύπτει μία αρκετά μεγάλη έκταση, που περιβάλλεται από ισχυρά τείχη και περιλαμβάνει θεμέλια πολλών οικιών, μία μεγάλη στέρνα και ίσως τα θεμέλια ενός μεγάλου ναού.  Αρκετοί τοίχοι σώζονται σε ύψος 1 - 3 μ., οι περισσότεροι κτισμένοι από αδούλευτες πέτρες ενώ μερικοί από γωνιόλιθους. Τα ορατά αρχιτεκτονικά λείψανα φτάνουν στα νότια μέχρι το εκκλησάκι της Αγ. Αικατερίνης, όπου σώζεται και τμήμα του τούρκικου κουλέ.

Στην ευρύτερη περιοχή έχουν εντοπιστεί δύο τρόποι κατοίκησης, κατά γειτονιές και κατά μεμονωμένες αγροικίες. Επίσης έχουν αποκαλυφθεί με σωστικές ανασκαφές, κιβωτιόσχημοι τάφοι της εποχής της ρωμαιοκρατίας (το νεκροταφείο της αρχαίας πόλης τοποθετείται μεταξύ των οικισμών Λιμνιά και Παυλιανά). Το 1988 σε επιφανειακή έρευνα, σε υψόμετρο 600 και 800 μ., ανακαλύφθηκαν λίγες θέσεις της Υστερονεολιθικής/ Πρωτομινωικής περιόδου. 

Φοίνιξ

Η αρχαία πόλη Φοίνιξ βρισκόταν σε όρμο στα δυτικά του σημερινού Λουτρού Σφακίων. Υπήρξε λιμάνι της Ανωπόλης και της Αραδήνας με ανάπτυξη στους ρωμαϊκούς χρόνους. Το λιμάνι προσέφερε μεγάλη προστασία λόγω της θέσεώς του, ακόμα και από ισχυρή κακοκαιρία. Σήμερα διακρίνονται τα λείψανα κατοίκησης. Στη θέση του ναού της Θεοτόκου, υπήρχε μεγάλη τρίκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική, όπου διασώζονται οι τοίχοι σε ύψος 3 μ.  Χαρακτηρίζεται από ευρύχωρο πρόσκτισμα νότια του νάρθηκα, μάλλον βαπτιστήριο. Υπήρξε έδρα αρχιεπισκοπής, μέχρι την πρώιμη βενετοκρατία. Εδώ λατρευόταν ο Κρηταγενής Δίας και ο Απόλλων του μαντείου των Δελφών. Δυτικά του χωριού υπάρχουν ερείπια του ναού του Απόλλωνα καθώς και του τούρκικου κάστρου. Δίπλα στον ναό της  Αγ. Αικατερίνης που βρίσκεται στην είσοδο του χωριού στέκει ακόμα ο τούρκικος κουλές, ο οποίος χτίστηκε το 1866 και έχει κυκλικό σχήμα και μεγάλο ύψος. Επίσης σώζονται τμήματα των αρχαίων λουτήρων, από όπου πήρε το όνομα του το σημερινό χωριό Λουτρό. 

Κάτρη

Η αρχαία πόλη εικάζεται ότι βρισκόταν στο λεκανοπέδιο της Κράπης ή στην παρακείμενη θέση 'Βατέ', στο δρόμο Βρυσών – Σφακίων. Πήρε το όνομά της από τον Κατρέα, πρωτότοκο γιο του Μίνωα. Σύμφωνα με τον Όμηρο, εδώ βρισκόταν ο εγγονός του Μενέλαος, όταν ο Πάρης απείγαγε την ωραία Ελένη, αιτία του τρωικού πολέμου.

Ξυρόπολις

Η πόλη βρισκόταν δυτικά του χωριού Πατσιανός, στη θέση που βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγ. Θεοδώρου του Τήρωνος. Ονομάστηκε έτσι, λόγω της έλλειψης νερού. Δεν σώζονται ερείπια.

Νικήτα

Βρισκόταν βόρεια και ανατολικά του φρουρίου Φραγκοκάστελλου. Υπήρχε ναός της θεάς Νικήτα, στα ερείπια του οποίου κτίστηκε αργότερα τον 6ο αιώνα η βασιλική του Αγ. Νικήτα και τον 13ο αιώνα ο μικρός βυζαντινός ναός που υπάρχει εκεί σήμερα. Στον περίβολο του ναού σώζεται υπέροχο ψηφιδωτό, το οποίο για λόγους προστασίας, έχει καλυφθεί από χαλίκι. Αρχαιολογικές έρευνες των τελευταίων τριάντα ετών, έφεραν στο φως κεραμικά ευρήματα από τη μεσομινωική (1800-1600π.χ.) και ιστερομινωική (1600-1450π.χ.) περίοδο, τα οποία πιστοποιούν μόνιμη εγκατάσταση και παρουσία στη μικρή πεδιάδα. Πυκνότερα είναι τα ευρήματα από την υστερομινωική περίοδο και εξής, τα οποία καταδεικνύουν μια γενική ακμή. Εντοπίσθηκαν υπολείμματα δύο  ρωμαϊκών οικισμών, ενώ βορειοδυτικά του κάστρου έχει διαπιστωθεί η ύπαρξη ενός ακόμη. Στο σημείο αυτό και με επίκεντρο την παλαιοχριστιανική βασιλική του Αστράτηγου (Αρχαγγέλου Μιχαήλ), του οποίου ερείπια βρίσκονται βόρεια του φρουρίου, φαίνεται πως εξακολουθούσε να υπάρχει οργανωμένος οικισμός κατά τον 6ο-7ο μ.χ. αιώνα, όπως φαίνεται από υπολείμματα τοιχοποιίας και λιθοσωρούς.

Οι βασιλικές και ο οικισμός καταστράφηκαν από σεισμό. Κατόπιν η περιοχή εγκαταλείπεται, πιθανόν λόγω των αραβικών επιδρομών. Οικιστική δραστηριότητα έχουμε και πάλι από τον 13ο αιώνα κατά την πρώιμη βενετοκρατία, όπου παρατηρείται ανέγερση ναών στις θέσεις των παλαιοχριστιανικών βασιλικών που προϋπήρχαν, ενώ βόρεια της πεδιάδας εμφανίζονται τα τρία χωριά, Σκαλωτή, Καψοδάσος και Πατσιανός. Στη θέση που βρίσκεται σήμερα ο ναός του Αγ. Νικήτα, γίνονταν από την αρχαιότητα οι Παγκρήτιοι αγώνες, προς τιμήν της θεάς Νικήτα και οι οποίοι είχαν μεγάλη απήχηση και θεωρούνται οι προπάτορες των Ολυμπιακών αγώνων. Οι αγώνες συνεχίζονται σε όλη την ιστορική περίοδο και μέχρι σήμερα. Στις 15 Σεπτεμβρίου κάθε έτους όπου και πανηγυρίζει ο Αγ. Νικήτας, παίρνουν σάρκα και οστά εκ νέου. Οι αγώνες γίνονται στο νέο γήπεδο των Σφακίων, που βρίσκεται απέναντι από το ναό, με αγωνίσματα ταχύτητας, μήκους, σφαιροβολίας, δισκοβολίας, σκοποβολής, καθώς και ιππασίας.

Απολλωνία ή Απολλωνιάς.

Η θέση του εικάζεται ότι βρισκόταν κοντά στην παραλία της Αγ. Μαρίνας, νότια του χωριού Αργουλές.

 

επόμενο

Χάρτης Σφακίων

Mobile friendly