Αρχαιολογικοί χώροι

Η ορεινή περιοχή των Σφακίων, παρά το δυσπρόσιτο χαρακτήρα της, ήταν απόλυτα συνδεδεμένη με την ιστορία του πολιτισμού ήδη από την έναρξη της πρωτομινωικής περιόδου (3500-2025 π.χ.) και ειδικά οι πόλεις Ανώπολη, Αράδενα και Ασκύφου. Οι προϊστορικοί κάτοικοι φαίνεται να προτιμούσαν τα παράλια (Τάρα, Φοίνικας, Ποικίλασσος). Ίχνη κατοίκησης έχουν εντοπισθεί ήδη από το τέλος της νεολιθικής περιόδου και στις Μαδάρες, κοντά σε μιτάτα (ποιμενικές εγκαταστάσεις κυρίως για παρασκευή γευστικότατων τυριών και ξεκούραση των βοσκών).

Στην ελληνιστική και κλασική περίοδο οι οικισμοί των Σφακίων απομακρύνονται από τη θάλασσα και ενισχύουν την άμυνά τους με ισχυρά τείχη. Αυτό πιθανά οφειλόταν στην έξαρση της πειρατείας και στην πολιτική ανασφάλεια λόγω της εμπόλεμης κατάστασης που επικρατούσε στην περιοχή. Κατά τη  ρωμαιοκρατία, λόγω της γενικότερης ευημερίας, εμφανίζονται και πάλι παραθαλάσσιες πόλεις, οι οποίες στο τέλος αυτής της περιόδου αυξάνονται σε αριθμό.  Στην αρχαιότητα τα Σφακιά ήταν γνωστά με το όνομα Δεκάπολις. Ας τις δούμε από δυτικά προς ανατολικά.

Ποικίλασσος.

Ανήκει στην περίοδο της αρχαϊκής,  κλασικής και ελληνιστικής περιόδου και βρίσκεται στο ακρωτήριο Τρυπητή, μεταξύ Σούγιας και Αγ. Ρουμέλης. Η Ποικίλασσος δεν ήταν αυτόνομη πόλη αλλά υπαγόταν στην Έλυρο. Στην πόλη ανακαλύφθηκαν επιγραφές που μαρτυρούν την ύπαρξη ναού αφιερωμένου στον Σέραπις, χθόνιου ελληνοαιγιπτιακού θεού. Ανακαλύφθηκαν επίσης λαξευμένοι τάφοι στα βράχια. Ο Πτολεμαίος ονομάζει την πόλη Ποικιλάσσιον. Τον 3ο αιώνα π.χ. αποτέλεσε μέλος του 'Κοινού των Ορείων', μιας ομοσπονδίας ορεινών πόλεων όπου τα μέλη της απολάμβαναν ανεξαρτησία, αλλά είχαν κοινή εσωτερική και εξωτερική πολιτική. Η ομοσπονδία αυτή αποτελούνταν από τις πόλεις Λισσό, Συία, Ποικίλασσο, Τάρρα, Υρτακίνα και Έλυρο.

Αχαΐνη.

Βρισκόταν βορειοανατολικά της Ποικίλασσος.

Καινώ.

Μικρή και ορεινή αρχαία πόλη, κτισμένη μέσα στο φαράγγι της Σαμαριάς, κοντά στις πηγές του ποταμού, στη θέση 'Ελληνικά'. Αναπτύχθηκε κατά την αρχαιότητα και σύμφωνα με την παράδοση εδώ γεννήθηκε η θεά Βριτομάρτυς, από το 'βριτύ' που σημαίνει 'γλυκό και το 'μάρτις΄ που σημαίνει κορίτσι-παρθένος, η επονομαζόμενη Δικτύνη και κόρη του Δία. Άγαλμά της φυλάσσεται στο μουσείο Χανίων. Το 1991 εντοπίστηκε υπαίθριο ιερό με πηγή, πολύ κοντά στο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου. Ακόμα, βρέθηκαν χάλκινα και σιδερένια βέλη και αιχμές δοράτων. Πρόκειται για το Μαντείο του Απόλλωνα ή το Κηρύκειον Άντρον. Στο ίδιο περιβάλλον έζησε και λατρευόταν η νύμφη Ακακαλίς.

Τάρρα.

Η πόλη βρισκόταν κοντά στην έξοδο του φαραγγιού της Σαμαριάς στην ανατολική πλευρά του ποταμού. Η πόλη ιδρύθηκε τους κλασσικούς χρόνους, ήταν μικρή αλλά ανεξάρτητη και έκοβε δικά της νομίσματα, που στην μία πλευρά απεικόνιζαν το κεφάλι ενός αίγαγρου (κρι-κρι) και ένα βέλος και στην άλλη μία μέλισσα. Ήταν μεγάλο θρησκευτικό κέντρο των Δωριέων, με ναούς της θεάς Βριτομάρτυδος, η οποία ήταν προστάτιδα των κοπαδιών, του Απόλλωνα και της Αρτέμιδος, με κυριότερη λατρεία του Ταρραίου Απόλλωνα. Η πόλη ήταν γνωστή για το μαντείο της και είχε εγκαθιδρύσει αποικίες στη νότια Ιταλία και στον Καύκασο. Ο Απόλλωνας έφυγε από εδώ με τα δελφίνια του, τους δελφούς και πήγε στη στερεά Ελλάδα όπου και ίδρυσε το μαντείο των Δελφών.

Άκμασε κατά την Ελληνιστική, αλλά κυρίως την Ρωμαϊκή περίοδο. Οι Ρωμαίοι όταν βρήκαν το ναό της Βριτομάρτιδας, προστάτιδας των κοπαδιών, τον αφιέρωσαν στην αντίστοιχη δική τους θεά, την Ρουμιλία. Όταν επικράτησε ο χριστιανισμός, ονομάστηκε Αγία Ρουμιλία και αργότερα Αγία Ρουμέλη, όπου και κατά μία εκδοχή προέρχεται το όνομα της περιοχής. Κατά την διάρκεια της αρχαιότητας και αργότερα της ενετικής κυριαρχίας, η Τάρρα αποτέλεσε σημαντικό ναυπηγείο. Η θέση της ήταν ιδανική για μια τέτοια λειτουργία και αυτό για δύο λόγους, αφενώς γιατί υπήρχε μεγάλη ποσότητα ακατέργαστου ξύλου  κοντά στην ακτή και αφετέρου  γιατί το ποτάμι απετέλεσε μεγάλη ενεργειακή πηγή για τα πριονιστήρια που υπήρχαν εδώ. Τέσσερις χιλιάδες χρόνια πριν, η Τάρρα ήταν  μεγάλος εξαγωγέας ξυλείας. Επίσης στην πόλη υπήρχαν εργαστήρια υαλουργίας.

Από εδώ καταγόταν ο Λούκιλλος που άκμασε τον 2ο π.Χ. αιώνα, και έγραψε σχόλια στα Αργοναυτικά του Ροδίου Απολλωνίου, καθώς και ο κιθαρωδός Χρυσόθεμις, γιος του Καρμάνορος, που νίκησε στα Πύθια. Το 183 π.χ. εμφανίζεται να είναι μία από τις πόλεις που υπέγραψαν την συμμαχία των 30 κρητικών πόλεων με τον Ευμένη Β' της Περγάμου. Η πόλη καταστράφηκε το 66π.Χ. από σεισμό. Η ακτή της Τάρρας, μέχρι το 365 μ.Χ. περίπου, δεν είχε τίποτα κοινό με τη σημερινή παραλία, καθώς τότε η ξηρά ανυψώθηκε απότομα κατά 4 μ. περίπου σε όλο το μήκος της ακτής των Σφακίων.

Κοντά στο παλαιό χωριό της Αγ. Ρουμέλης, σώζονται τα ερείπια του αρχαίου ναού του Απόλλωνα, πάνω στον οποίο είχε ιδρυθεί παλαιοχριστιανική βασιλική εκκλησία (διασώζονται ακόμα οι τοίχοι ύψους 3μ. και υπέροχα ψηφιδωτά δάπεδα), που μετατράπηκε αργότερα στο μικρό ναό της Παναγίας περί το 1500.

Αραδήν ή Ηραδήν.

Τα ερείπια της Αρχαίας Αραδήν,  σώζονται στη θέση 'Πασσόπετρα', κοντά στο σημερινό χωριό Αράδαινα, που διασώζει το όνομα. Ήταν αυτόνομη πόλη αφού αναφέρεται ανάμεσα στις 30 κρητικές πόλεις, που υπέγραψαν τη συνθήκη συμμαχίας με τον Ευμένη Β΄της Περγάμου το 183 π.Χ. Σ Αραδήν είχε το ίδιο πολίτευμα με την Αρχαία Σπάρτη, δημιουργώντας σύγχυση σχετικά με το πια το δανείστηκε. Οι 'Αγέλες', δηλαδή οι ομάδες των νέων του αρχαίου πολιτεύματος, τα ψηφίσματα του κράτους, τους νόμους, τις ενάρετες πράξεις και τα ανδραγαθήματα επιφανών ανδρών τα μάθαιναν τραγουδώντας, προκειμένου να τα αποστηθίζουν. Συνέχεια των αρχαίων αυτών ασμάτων, είναι αναμφίβολα τα μεταγενέστερα Σφακιανά τραγούδια. Η αρχαία νεκρόπολη είναι στη θέση 'Ξενοτάφι'. Λιμάνι της Αραδήν ήταν ο Φοίνιξ. Πιστεύεται πώς ιδρύθηκε από Φοίνικες αποίκους και το όνομά της συνδέεται με τη φοινική λέξη Aruad, που σημαίνει καταφύγιο και ομώνυμη πόλη υπήρχε στη Φοινίκη. Η Αράδαινα μέχρι τους τελευταίους αιώνες της Βενετοκρατίας και τον πρώτο της Τουρκοκρατίας ευημερούσε, γιατί οι κάτοικοί της είχαν επιδοθεί στη ναυτιλία και το εμπόριο. 

 

προηγούμενο
1 2

Χάρτης Σφακίων

Mobile friendly